Stenbol- Ji bo Cejna Zimanê Kurdî Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê li ber Lîseya Galatasarayê daxuyaniyek da çepemeniyê.
Daxuyanî ji aliyê Serokê Enstîtuyê Samî Tan ve hate xwendin. Tan xwest ku hemû astengiyên fermî û yên zagonî yên li ber kurdî bêne rakirin û ger ev neyê rakirin ew nikarin bibêjin ku  kurdî azad e.
Serokê Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê xwest ku her kes xwedî li zimanê xwe derkevin.
Serokê DTP'a Stenbolê Halil Aksoy û rêveberên SDP'ê jî di dema daxuyaniyê de amade bûn û piştgirî dan. Rêveberên Enstîtuyê pankartên wekî "Cejna zimanê Kurdî pîroz be" û "Zîmanê me hebûna me ye" vekirin.
Çavkanî: Diyarname

Cemil Oguz

"Her gotinek çîrokek wê heye"
Mehmet Oncu li ser girîngiya gotinan jî dibêje, "Mirov dikare ji zargotina gelekî, ji erdnîgarî û jiyana wan a civakî gelek tiştan hîn bibe. Gel, bîr û baweriyên xwe, nirxandin û rexneyên xwe, şîn û şahiyên xwe, kul, keder û kêfxweşiyên xwe bi zargotin û berhemên xwe yên folklorîk tînin ziman" û dûre van gotinan lê zêde dike: "Gotinên pêşiyan tenê beşek ji zargotina gel e, hindek ji wan şîret in, hindek mînak in, hindek jî serpêhatiyên sosret û balkêş in ku ceribandina hezar salan di nava xwe de dihewînin. Bi gelemperî her gotinekê çîrokek an jî serpêhatiyeke wê heye."

Zana Farqînî

     Fîlozof Ehmedê Xanî ku êdî li ser navê wî sempozyûmên navneteweyî tên lidarxistin û Newroz ji rojeva me dernakevin û cîhana me ya ramîn û têfikirînê jî bi xwe mijûl dikin. Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê berhemek bi navê Xanî ve Newroz (Xanî û Newroz) bi tirkî çap kir. Nivîskarê pirtûkê jî H. Mem e ku em wî ji xebatên wekî Mamosteyê Sêyemîn Xanî, Tesewira Xaniyê Fîlozof, Rastiya Destana Memê Alan û Muzîka Serayê ya Kurdî dinasin.

Di 6’emîn salvegera koça  dawîn a gorbihuşt Feqî Huseyn Sagniç de li Tetwanê bernameya panel û bibîranînê hat lidarxistin. Seydayê mezin Mamê Feqî  li welatê xwe li bajarê xwe ji aliyê malbat cîran û hezkiriyên xwe ve hat bibîranîn. 
   Panel û bibîranîn ji aliyê Kurdî-Dera Tetwanê ve hat organîzekirin. Di mêjûya 14.03.2009 de li Alîze Otelê saet 14:00ê bernameyê dest pê kir û du saet dom kir. Salona otelê bi sedan kesan tije bû û cih nema. Gelek kes ji ber nebûna cih bi paş ve vegeriyan. Bi qasî 300 kesan rûniştî û li ser piyan bi baldarî ji serî û hetanî dawiyê  guhdariya  panelê kir. Ji ber ku li bajarê Mamê Feqî paneleke kurdî pêk tê, hemû beşdar kêfxweş û serbilind bûn.

ADIL ZOZANÎ – AMED 

Feqî Huseyn Sagniç yek ji nifşê dawiyê yên ku medreseyan ji bo dîrok û zimanê kurdî bexşandî bû. Li ser Apê Feqî zehmetiyeke mezin ku mirov bikaribe hevokên rastiya wî vedibêjin li hev bialîne. 

Min Apê Feqî li Enstîtûya Kurdî ya Stenbolê nas kir. Yek ji sazkar û mûdavîmên enstîtûyê bû. Ligel Apê Mûsa û yên din rûspîtiya saziyê dikir. Di rabûn û rûniştina wî de şewqeke neteweyî hebû. Bi sohbetên têr û tijî derdor li ser gencîneya dîrok û zimanê kurdî motîve dikirin. 

Li Stenbolê dijiya, lê; ji xewnên wî yên kurdistanî tiştek kêm nebibû. Di hevpeyvîneke ku di bihara 1993’ê min pê re kiribû li ser girîngiya yekgirtina neteweyî sekinî. Digot, ji bo gelê kurd ‘çirûskên azadiyê’ pêketine. Dilxweş bû. Lê herî zêde jî ji şerê birakujiyê bêzar bû. Nedixwest şîroveyekê li ser bike. Dilê wî yên ji bo şervanên azadiyê li çiyayên welat diperpitî qîma xwe bi şerê birakujiyê nedianî. Welatê xwe dişiband baxçê gulan û digot; ‘çi em xweşikatiya vî baxçeyê xwe hîs nakin?’... Dor gehişt min ku ez bikaribin hevaltiya wî Apê Mûsa jî pirs bikim. Dema navê Apê Feqî û Apê Mûsa tê ba hev, serboriyeke wan a ku vê hevaltiyê di nava rewşenbîriya kurdî de dike nexşe heye. Hecma min nehat. Ew pirs ji Apê Feqî kir.

Ji çapemenî û raya giştî re,

 
Desteya Rêveber a Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê îsal ji ber wî ya bi salan a ji bo nasnameya kurdî û axaftina wî ya di bin banê Meclisê de Hevserokê DTP’ê birêz AHMET TURK Xelata Zimanê Kurdî ya FEQÎ HUSEYN SAGNIÇ dîtiye.

Hevpeyvîn: Cemil Oguz

 Roja 21’ê Reşemiyê Roja Zimanê Zikmakî ya navneteweyî ye. Li Tirkiyeyê zimanê kurdî hê jî bi awayekî fermî nehatiye qebûlkirin. Di vê rojê de saziyên kurdan derketin qadan û wan xwest ku zimanê kurdî bi awayekî fermî bê pejirandin. Digel vê yekê, li ser kurdî hin pêşketin jî hene. Digel aliyên wê yên bêne rexnekirin jî TRT 6 niha bi kurdî weşanê dike. YOK dixwaze Beşa Kurdolojiyê veke lê zanîngehên taybet dest bi vekirina waneyên kurdî kir jî. Hilbijartin tê, berendamên DTP’ê dixwazin bi kurdî propagandayê bikin. Di rewşeke wisa de, li ser mijarên bi vî rengî me bi Serokê Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê Samî Tan re hevpeyvîneke kir.

Ji Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê pirtûkeke dersê bi navê 'Hînker' derket.  Pirtûk navê xwe ji pirtûka “Hînkerê zimanê kurdî” ya  sala 1921'ê digire. 
Pirtûka ku bi navê "Hînker" ji aliyê Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê ve hatiye amarekirin ji bo dersdayîna mamosteyan e. 
Pirtûk wekî "Asta yekemîn" derketiye û di pirtûkên Hînker ên duyem û sêyem de jî astên bilindtir cih bigirin. Di vê pirtûkê de 8 beş hatine bicihkirin: Nasîn, malbat, dem û sal, pêdivi, jiyan, hobî, cih û war, pêşketin.

Ji 1921'ê heta niha 'Hînker'
Li ser pirtûkê me bi Serokê Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê zimanzan û di heman demê de yek ji amadekarên pirtûkê Samî Tan re xeber da. Tan diyar dike ku 'Wateyeke navê pirtûkê ya dîrokî heye' û wekî sedema hilbijartina navekî wisa wiha dibêje: "Yekemîn materyal li ser gramera kurdî di sala 1921'ê de ji aliyê Hêvî Talebe Cemiyetî ve hatiye derxistin. Navê wê 'Hînkerê zimanê kurdî' ye, me ev nav ji wir girt, lewma wateyeke wê ya dîrokî heye. Gelek navên din hatin pêşniyarkirin, me li ser vî navî biryar da."

Ji çapemenî û raya giştî re 

Desteya Rêveber a Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê îsal ji ber berxwedana wê ya li hemberî pest û pêkutiyan û xizmeta wê ya bi salan a ji bo parastin û pêşvebirina zimanê kurdî, Azadiya Welat şayanî Xelata Zimanê Kurdî ya Feqî Huseyn Sagniç dîtiye.

Enstituya Kurdî ya Stenbolê piştî ferhengên mezin ên Tirkî-Kurdî û Kurdî-Tirkî, niha jî ferhengeke navincî amade kir. Ferhenga nû ku dîsa ji hêla Zana Farqînî ve hatiye amadekirin, ferhengek du zimanî ye û ji her du zimanan peyv têgih, biwêj û qalibên ku zêde têne bikaranîn cih digirin. Di beşa kurdî-tirkî ya ferhengê de 29.600 di beşa tirkî-kurdî de jî 23 hezar 250 made cih digirin.

Em bi xemgînî hîn bûn ku wêjekarê kurd, evîndarê zimanê kurdî, romanivîsê kurd Mehmet Uzun piºtî liberxwedaneke demdirêj a li dijî nexweºiya kujende, ºêrpenceya mîdeyê, îro (11.10.2007) koça xwe ya dawîn kiriye.

ZEND ku ji hêla Enstituya Kurdî ya Stenbolê ve wekî rêzepirtûk her demsalê carekî tê weşandin bi hejmareke nû, derket pêşberî xwendevanên xwe. Di vê hejmara ZENDê de, duzimanî bûye mijara bergê... Nivîsa edîtor a Zendê:

Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê ku 6 meh berî niha di fermiyetê de xwe wekî komele bi rêxistin kiribû yekemîn kongreya xwe ya fermî pêk anî. Di kongreya ku rêveberiya nû hate hilbijartin de daxwaz û nirxandinên ji bo parastin û pêşvebirina zimanê kurdî derketin pêş.

Hejmara Zivistanê ya kovara lêkolîn û lêgerînên zanistî Zend derket. Di vê hejmara Zendê de li ser mijara "Parastina Zimên" dosyayek berfireh ku ji nivîs û lêkolînên zanistî pêk tê, hatiye çêkirin. Ligel dosyaya "Parastina Ziman" hin nivîsên din ên der barê dîrok, ziman û çanda kurdan de jî balê dikişînin. 
Weşana Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê “Zend”, di hejmara xwe ya nû de mijara "Parastina Zimên" ku ew demeke dirêj e di rojeva kurdan de ye, hildaye binê mercekê. Gelek nivîskar-lêkolînerên wekî Salih Akin, Cuma Çîçek, Ergîn Opengîn, Mehmet Bayrak, Şefîk Beyaz û Alaatîn Aktaş di nivîsên xwe de li ser mijara "Parastina Zimên" lê hûr bûne û ji bo parastina zimanê kurdî li rê û rêbazan geriyane. Di dosyayê de, ji aliyê teorîk bigire ta aliyên rojevî parastina zimên bûye mijara nivîsan û ji belge û peymanên Yekîtiya Ewropayê û welatên din, mînak û tecrûbe hatine destnîşankirin. Dosyaya Parastina Zimên, der barê têgeha "Parastina Zimên" de ku têgeheke nû ye ketiye rojeva kurdan wekî rênîşandarekê ye.

Ji bo ku em bikaribin kovareke bi naverokeke têr û tijî pêşkêşî we xwendevanên hêja bikin, me di vê hejmarê de hinek zor da sînorên xwe yên heyî. Ev rewşa me di zêdebûna rûpelên kovarê de jî xuya dike... Me xwest ku kovar tenê ji nivîsên têkildarî ziman pêk neyê û heta ku ji me hat me cih da nivîsên cur bi cur. Ji van nivîsên ku rûpelên Zendê xemilandine hin ev in: "Di kurmancî de sîstema deman" Îbrahîm Seydo Aydogan, "Helwesta Saziya Zimanê Tirkî ya li dijî zimanê kurdî" Zana Farqînî, "Li Bakurê Kurdistanê endemîzma rihekan" Edîp Polat, "Dîroka Rojnamegeriyê ya li Rojhilatê Kurdistanê" Kakşar Oremar, "Di sedsala dawîn de li Başûrê Biçûk rewşa perwerdehî û rojnamegeriyê" Konê Reş, "Der barê Îdrîsê Bidlîsî de çend belgeyên dîrokî" Kerem Soylu, "Polîtîkaya Mustafa Kemal a li ser kurdan" Hasan Ozguneş û hin nivîsên din...

Şeva 13'ê rezbera 2006'an li ber Parka Koşuyolu ya Amedê êrîşeke hovane û li dijî mirovahiyê pêk hat. Di vê êrîşa hovane de 11 mirovên sivîl ku hinek ji wan zarok in, hatine kuştin, zêdetirî 10 kesan jî birîndar bûne. Em berî her tiştî vê bûyerê şermezar dikin û ji malbatên van şehîdên demokrasiyê re sersaxiyê, ji birîndaran re şîfayê dixwazin. 
Di van rojan de pêkhatina vê êrîşê watedar e, ji ber ke li aliyekî serfermandariya Artêşa Tirk gefan li hêzên demokratîk dixwe û li aliyê din qêrîna dayikan û bangên aştiyê zêde bûne. Ev bûyer nîşan dide ku hinek hêzên tarî aştî û birayê naxwazin, di şer û kuştinê de israr dikin. Lê belê em jî wekî mirovên aştîxwaz û azadîxwaz, diyar dikin ku em ê têkoşîna xwe ya ji bo aştî û azadiyê berz û bilind bikin. Em wekî Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê van hêzên tarî şermezar dikin û dibêjin dê doza aştî û biratiyê teqez bi ser bikeve.

Serokê Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê
Samî Tan